Dlaczego stal nierdzewna rdzewieje?

Stal nierdzewna nie rdzewieje. Prawda? Nic bardziej mylnego. Niemal każdy rodzaj stali nierdzewnej może w pewnych okolicznościach zacząć rdzewieć. Brzmi to jak sprzeczność i często bywa postrzegane jako wada lub defekt materiału, choć w rzeczywistości rzadko tak jest. Dlatego chcemy wyjaśnić, dlaczego stal nierdzewna może rdzewieć oraz jak temu zapobiegać i jak ją czyścić.

Można to wyjaśnić na dwa sposoby: dłużej albo krócej. Zaczniemy od krótszego wyjaśnienia, a jeśli temat Cię zainteresuje, poniżej znajdziesz dłuższą wersję.

W skrócie:

Stal nierdzewna to stop różnych pierwiastków, dzięki którym nóż może być naprawdę ostry, a przy tym długo zachowuje ostrość. Pierwiastki te sprawiają, że stal jest wytrzymała, ale nie całkowicie odporna na rdzę. Im lepiej nóż utrzymuje ostrość, tym bardziej będzie podatny na rdzę. To daje do myślenia, ale tak czy inaczej trzeba iść na kompromis. Ogólnie rzecz biorąc, przy odpowiedniej konserwacji rodzaje stali nierdzewnej pozostają nierdzewne. Morskie powietrze, słona woda i kwasy mogą jednak wszystko skomplikować. W przypadku każdego rodzaju stali. Niezależnie od ceny ostrza. Dlatego zawsze warto zachować ostrożność, gdy jesteś nad oceanem lub używasz soli w kuchni! Najważniejsze jest to, aby ostrze było suche i czyste. Rdzę można łatwo usunąć, stosując ulubiony sposób ostrzenia.

„Dłuższa wersja”

To było krótkie wyjaśnienie złożonej kwestii. Temat ma jednak więcej aspektów i wymaga znacznie większej precyzji. Mamy też wskazówki, jak zapobiegać rdzy, nawet na nożach ze stali nierdzewnej. Istnieją typy stali, które są całkowicie nierdzewne, a jednocześnie długo pozostają ostre. Gotowi na dłuższe wyjaśnienie? Zaczynajmy!

Stal do noży

Aby zrozumieć, dlaczego różne typy stali mają różne właściwości, warto wiedzieć, jak zbudowany jest dany rodzaj stali. Stal nie składa się przecież wyłącznie z żelaza. W dużej mierze tak, ale samo żelazo nie sprawdzi się jako nóż. Dlatego do każdego rodzaju stali dodaje się różne składniki. Węgiel, chrom, nikiel, molibden, krzem, wolfram, kobalt, mangan i wiele innych możliwości. Manipulując udziałem procentowym tych składników, producenci stali tworzą różne stopy. Niektóre stopy są bardzo ciągliwe, inne bardzo twarde. Niektóre stopy zaczynają rdzewieć od samego patrzenia, inne można położyć na dnie oceanu i nic się nie stanie.

Wszystko kręci się wokół węgla

Stal nożowa zawiera węgiel. To właśnie ten składnik sprawia, że można naostrzyć nóż jak brzytwę i że długo zachowuje on ostrość. Dlatego wiele marek noży od lat używa określeń takich jak „stal wysokowęglowa”. Dla wielu to oznaka jakości. I pod pewnym względem to prawda. Wiele słabszych stopów zawiera mniej węgla, co oznacza, że taki typ stali gorzej utrzymuje ostrość.

Można więc uznać, że im więcej węgla w danym typie stali, tym lepiej. Niestety węgiel ma też inną właściwość: sprawia, że stal rdzewieje. Duża ilość węgla świetnie wpływa więc na utrzymanie ostrości, ale jednocześnie zwiększa ryzyko rdzy i przebarwień.

W typach stali nożowej zawartość węgla często wynosi od 0,5% do 1,5%. Zdarzają się też wartości sięgające 3% albo schodzące do 0,15%, ale są to naprawdę wyjątkowe typy stali.

Zastosowanie pierwiastków stopowych z chromem w roli gwiazdy

Właśnie dlatego producenci stali tak chętnie operują proporcjami między pierwiastkami stopowymi. Szczególnie ważny jest tu chrom. Dodanie dużej ilości chromu do dużej ilości węgla sprawia, że stal staje się nierdzewna. Przyjmuje się, że około 13% chromu decyduje o tym, czy dany typ stali jest nierdzewny. Powyżej 13% mamy stal nierdzewną, poniżej 13% — stal węglową. Istnieje też podkategoria: stal narzędziowa. Pod względem procentowym ten typ stali zbliża się do granicy 13%, przez co można go uznać za przypadek graniczny.

Można by więc powiedzieć: dodaj tyle chromu, ile zawiera przeciętny amerykański samochód, a otrzymasz idealny typ stali! Jednak w rzeczywistości nie jest to takie proste. Duża ilość chromu wpływa bowiem na utrzymanie ostrości i twardość. Aby to zrównoważyć, do stali dodaje się wiele innych pierwiastków stopowych. Na przykład wanad.

Böhler M390 to typ stali, który pod tym względem przesuwa granice możliwości. To niezwykle popularny typ stali, ponieważ długo zachowuje ostrość, a przy tym jest nierdzewny. Przy zawartości 1,9% węgla jest to typ stali o bardzo wysokiej zawartości węgla. Zawiera jednak także 20% chromu. To również bardzo dużo. Można by więc nie oczekiwać, że będzie długo utrzymywać ostrość. Aby to zrekompensować, ten typ stali zawiera 1,0% molibdenu, 0,6% wolframu i 4,0% wanadu. Pierwiastki te sprawiają, że krawędź tnąca jest wyjątkowo solidna.

Czy M390 ma jakieś wady? Nie nazwalibyśmy tego wadami, ale są kwestie, które trzeba wziąć pod uwagę. Na przykład M390 jest zbyt twarda, by była naprawdę odporna na obciążenia. Dlatego nie nadaje się do dużych noży. Dodatkowo, jeśli nie masz odpowiedniego sprzętu, ostrzenie M390 może być nieco trudniejsze. To efekt wszystkich tych pierwiastków stopowych: znacznie utrudniają ostrzenie.

Dlaczego stal nierdzewna rdzewieje

Jest kilka czynników zewnętrznych powodujących rdzę: wilgoć, kwas i sól. Wysoka temperatura dodatkowo ten proces nasila. „Nie przechowuję noża w słoiku z solą, więc nie może zardzewieć?” Tak, nadal może. W końcu sól można spotkać w wielu innych miejscach. Weźmy np. pot na palcach, niektóre produkty spożywcze i morskie powietrze.

Morskie powietrze to główna przyczyna rdzy, jeśli chodzi o stal nierdzewną. Powietrze zawiera połączenie wilgoci i soli, a to dla stali nożowej prawdziwa katastrofa. Czytamy o tym na forach nożowych na całym świecie: kolekcjonerzy mieszkający blisko wybrzeża czasem zmagają się z rdzą, nawet przy dodatkowej konserwacji.

Kwasy owocowe to kolejny katalizator. Na przykład wtedy, gdy obierasz jabłko i zapominasz wytrzeć ostrze. Tak, za pierwszymi kilkoma razy nie będzie to problemem. Z czasem jednak nie powinno to dziwić, jeśli pojawi się rdza. Stal VG10 jest nierdzewna i stosuje się ją w nożach składanych oraz nożach kuchennych. Nierdzewna, o ile wiesz, jak z nią postępować. Wystarczy przypadkowo włożyć nóż do zmywarki, a na ostrzu z łatwością może pojawić się korozja. To efekt połączenia temperatury, soli z detergentu, wody (oczywiście) i aluminium w zmywarce. Wystarczy włożyć do zmywarki nóż do steków z aluminiowymi nitami w rękojeści obok noża kuchennego, aby stworzyć warunki, w których rdza może zrobić swoje. Nie ma to nic wspólnego z jakością ani obróbką cieplną stali: po prostu może się zdarzyć, to część ryzyka i można temu zapobiec albo sobie z tym poradzić.

Jak zapobiegać rdzy na stali nierdzewnej?

Wyczyść ostrze i nałóż olej. To naprawdę nic skomplikowanego. Jeśli to możliwe, szybko wyczyść i osusz nóż po użyciu. Jeśli to możliwe, dodaj też kroplę oleju. Możesz użyć oleju do konserwacji Ballistol, ale sprawdzi się nawet olej słonecznikowy lub coś podobnego. Wszystko po to, by nie mieć problemu z rdzą.

Jak usunąć rdzę?

Lekki nalot rdzy można usunąć na różne sposoby. W zależności od rodzaju rdzy i od tego, jak głęboko wniknęła w stal, możesz zacząć od dokładnego umycia ostrza pod gorącą wodą z kranu. Możesz użyć gąbki, ale uważaj na szorstką stronę, aby nie spowodować zarysowań.

To wciąż za mało? Możesz też spróbować Flitz. To delikatna pasta polerska. Za pomocą ściereczki i odrobiny pasty Flitz często da się łatwo usunąć rdzę. Pamiętaj jednak, że czyszcząc nóż o satynowym wykończeniu, trzeba prowadzić ruchy zgodnie z liniami ostrza.

Przy wszystkich tych pastach antykorozyjnych trzeba pamiętać, że zawsze istnieje ryzyko zmiany wykończenia ostrza. Przy ostrzu o satynowym wykończeniu można więc wypolerować je zbyt mocno, a nawet stworzyć matowe miejsce. Dlatego zawsze lepiej zapobiegać niż później to naprawiać.

Wniosek

Powodów, dla których nawet najlepsze rodzaje stali mogą zacząć rdzewieć, jest naprawdę wiele. Od słonego morskiego powietrza po sól w jedzeniu. W niektórych sytuacjach rdza zaatakuje ostrze znacznie szybciej niż w innych. Oznacza to również, że po prostu trzeba odpowiednio dbać o swoje narzędzia. Jeśli będziesz to robić, nie ma się czym specjalnie martwić. Znalazłeś rdzę? Jeśli tak, w porę wypoleruj lub naostrz nóż.