Wizyta w muzeum i fabryce Opinel we Francji

Prawdopodobnie zetknąłeś się już z marką Opinel, niezależnie od tego, czy jesteś miłośnikiem noży, czy nie. Noże Opinel można znaleźć w każdym sklepie outdoorowym lub kuchennym. Jak jednak właściwie powstała ta kultowa francuska marka? Jak skromna pracownia we Francji stała się globalnym symbolem rzemiosła? Na zaproszenie Opinel pojechaliśmy do Sabaudii we Francji, by dowiedzieć się więcej.

Spis treści:

• Muzeum Opinel
• Bliższe spojrzenie na fabrykę Opinel
• Opinel i zrównoważony rozwój

Siedziba główna Opinel

Po krótkim locie z Amsterdamu do Genewy w Szwajcarii odebrano nas i zabrano w godzinną podróż przez zapierające dech w piersiach francuskie górskie krajobrazy. Nasz cel: siedziba główna Opinel w Chambéry. Na miejscu serdecznie nas przywitano i od razu zanurzyliśmy się w bogatej historii marki. Jedną z pierwszych rzeczy, które zobaczyliśmy, była oryginalna gablota, której Opinel użył na Wystawie Alpejskiej w Turynie w 1911 roku, kiedy Joseph Opinel otrzymał od jury złoty medal. W gablocie prezentowano jego słynny nóż Opinel Savoie, dostępny w rozmiarach, które znamy do dziś. Opinel jednak na tym nie poprzestał: kolekcja obejmowała także noże kuchenne, noże stołowe, brzytwy, nożyczki, łyżki do sera, noże do przycinania i korkociągi, które szybko stały się integralną częścią oferty.

Muzeum i historia Opinel

Po zostawieniu bagaży pojechaliśmy do muzeum Opinel, ukrytego w cieniu francuskich Alp. Duży znak z napisem „L'Opinel” przy drodze przypomniał nam, że nie jest to zwyczajna marka noży. Muzeum, położone w Saint-Jean-de-Maurienne, zajmuje prawie 700 m² i jest w całości poświęcone historii słynnego noża Savoie. Tutaj poznaliśmy najważniejsze etapy historycznego rozwoju marki.

1872 – narodziny Josepha Opinela

Historia zaczyna się od Victora-Amédée Opinel, wędrownego handlarza, który nauczył się wykuwać gwoździe i założył kuźnię niedaleko Saint-Jean-de-Maurienne. Jego syn Daniel kontynuował tę tradycję jako kowal, uwielbiany przez miejscowych rolników. Joseph Opinel, najstarszy syn Daniela, urodził się w 1872 roku i już od najmłodszych lat wykazywał zainteresowanie innowacjami. W wieku 18 lat pracował w rodzinnej pracowni i pasjonował się nowymi technologiami, budując nawet własny aparat fotograficzny. Mimo sprzeciwu ojca, który bardziej cenił tradycyjne rzemiosło niż nowoczesność, Joseph w wolnym czasie dopracował mały nóż składany: Opinel.

1897 - powstanie numerów od 1 do 12

Jako człowiek pełen innowacyjnych pomysłów Joseph Opinel postanowił produkować nóż w różnych rozmiarach, odpowiednich dla różnych użytkowników i zadań tnących. W 1897 roku opracował 12 różnych rozmiarów, ponumerowanych od 1 do 12. Najmniejszy nóż, No. 1, miał nawet kółko do przypięcia go do łańcuszka zegarka kieszonkowego. Produkcję zarówno No. 1, jak i No. 11 zakończono w 1935 roku. Obecnie najmniejszy nóż Opinel, No. 2, ma głownię o długości 3,5 cm, a największy nóż, No. 12, ma głownię o długości 12 cm.

Wraz z rosnącym sukcesem handlowym Joseph musiał produkować coraz większe ilości. Joseph opuścił kuźnię ojca i zbudował własną fabrykę, gdzie usprawnił produkcję i opracował maszyny do szybszego wytwarzania rękojeści.

1909 - koronowana dłoń

W 1565 roku król Francji Karol IX nakazał każdemu mistrzowi nożownictwa umieszczać emblemat na swoich produktach jako znak pochodzenia i jakości. Aby kontynuować tę tradycję, Joseph Opinel wybrał w 1909 roku symbol koronowanej dłoni. Symbol ten, wywodzący się z herbu miasta Saint-Jean-de-Maurienne, przedstawia błogosławioną dłoń św. Jana Chrzciciela i upamiętnia księstwo Sabaudii. Od tamtej pory wszystkie noże i narzędzia Opinel noszą to logo. Początkowo logo umieszczano poziomo, później zaczęto umieszczać je pionowo na ostrzu.

1915 - przeprowadzka do Chambéry

Joseph zdał sobie sprawę, że w odległej wiosce nie będzie mógł dalej rozwijać swojej działalności. Podczas I wojny światowej znalazł korzystniejszą lokalizację na obrzeżach Chambéry, w Cognin. Tam kupił starą garbarnię z wodospadem przy kanale Hyères, blisko stacji kolejowej. Ta strategiczna lokalizacja, w samym centrum sieci kolejowej i drogowej, dawała ogromne korzyści. Z pomocą mułów i wołów fabrykę przeniesiono do Chambéry. Po gruntownym remoncie Joseph wraz ze swoimi synami, Marcelem i Léonem, dalej rozwijał markę Opinel w 1917 roku.

Chambéry, będące wówczas centrum prac kolejowych, dawało zatrudnienie wielu robotnikom. Według opowieści Joseph Opinel podarował dużej grupie pracowników kolei darmowy nóż Opinel. Ten sprytny ruch umocnił reputację Opinel jako noża dla robotnika i przyczynił się do statusu marki jako niezawodnego, codziennego narzędzia.

1955 – wynalezienie Virobloc

Oryginalny nóż Opinel składał się z czterech części: ostrza, stałego pierścienia, nitu i rękojeści. W 1955 roku Marcel Opinel wprowadził system Virobloc, czyli obrotowy pierścień, który blokuje ostrze w pozycji otwartej. W latach 90. system ten został dalej rozwinięty, aby blokował również ostrze w pozycji zamkniętej. Od 2000 roku system Virobloc jest standardem we wszystkich modelach z wyjątkiem najmniejszych noży składanych Opinel.

1985 – ikona wzornictwa

Wzór noża Opinel należy do najbardziej udanych w historii i od chwili wprowadzenia prawie się nie zmienił. W 1985 roku Opinel został uznany przez Victoria and Albert Museum za jeden ze 100 najlepiej zaprojektowanych przedmiotów na świecie, obok takich ikon jak Porsche 911 i zegarek Rolex.

2012 - Opinel nadal wprowadza innowacje

Nawet po wielu sukcesach Opinel nadal się rozwija i wprowadza innowacje. W 2012 roku marka wykonała rewolucyjny krok, wprowadzając swój pierwszy nóż z polimerową rękojeścią. Podczas gdy wcześniej wszystkie rękojeści były wykonane z drewna, materiał polimerowy otworzył nowe możliwości: jest odporny na wodę, odporny na wysoką temperaturę i idealny do ekstremalnych warunków. Co więcej, materiał ten umożliwił dodanie wyjątkowego elementu: wbudowanego gwizdka w rękojeści. Chociaż Opinel eksperymentował z tym rozwiązaniem od lat, w przypadku drewna nigdy się ono nie sprawdziło.

Bliższe spojrzenie na fabrykę Opinel

Po wizycie w muzeum wróciliśmy do fabryki, znajdującej się obok siedziby głównej Opinel. Po drodze minęliśmy największego Opinela na świecie, dumnie prezentowanego na rondzie w Saint-Jean-de-Maurienne. To słynne miejsce jest ulubionym punktem dla miłośników Tour de France. Dlatego Opinel wypuścił kilka edycji specjalnych swoich noży na cześć Tour de France. Rok 2024 jest dla Opinel wyjątkowy, ponieważ Tour de France wystartuje w Saint-Jean-de-Maurienne, gdzie znajduje się również muzeum.

6,5 miliona noży rocznie

Mając już całą zdobytą wiedzę o historii i produkcji Opinel, wizyta w fabryce była naprawdę fascynująca. Właśnie tam naprawdę wyraźnie zobaczyliśmy skalę działania Opinel. Przy rocznej produkcji przekraczającej 6,5 miliona noży i szacowanej łącznej liczbie 315 milionów noży wyprodukowanych od początku istnienia marki trudno sobie wyobrazić, że wszystko zaczęło się od skromnej kuźni.

Jak powstają rękojeści

Do produkcji rękojeści Opinel używa głównie drewna bukowego, lokalnego rodzaju drewna pozyskiwanego w południowych Alpach, zaledwie godzinę jazdy od fabryki. Drewno bukowe jest popularnym wyborem ze względu na niską wilgotność i łatwość obróbki. Jeśli drewno zawiera więcej niż 10% wilgoci, trudno wykorzystać je na taką skalę.

Każdy kawałek drewna jest przycinany do odpowiedniego rozmiaru dla konkretnych noży. Nawet odchylenie o kilka milimetrów może powodować problemy w procesie produkcji. Następnie bloki trafiają do ogromnych tokarek do drewna, które przy użyciu wzornika wycinają z drewna charakterystyczny kształt rękojeści. Dzięki temu każda rękojeść jest jednolita i dobrej jakości.

Mimo że Opinel produkuje miliony noży rocznie, nadal dokładnie sprawdza każdą rękojeść pod kątem ewentualnych wad materiału. Oczywiście drewno jest produktem naturalnym, więc nigdy nie jest w 100% doskonałe.

Opinel to bardzo zrównoważona firma, ale więcej o tym za chwilę. Przykładem jest jednak kolekcja Atelier. Do tej kolekcji Opinel wykorzystuje głównie pozostałości drewna z produkcji innych noży. Seria ta pokazuje ogromną kreatywność i kunszt rzemieślników pracujących w drewnie, którzy samodzielnie tworzą różne zestawienia. Każdą rękojeść składają również sami, a ogromna ilość pracy ręcznej sprawia, że ta kolekcja jest naprawdę wyjątkowa.

Jak powstają głownie

Opinel produkuje noże z głowniami ze stali węglowej albo stali nierdzewnej. Stal węglowa, będąca stopem żelaza i węgla, jest wytrzymała i długo zachowuje ostrość, ale jest podatna na utlenianie. Aby ograniczyć korozję, można dodać co najmniej 10,5% chromu, uzyskując stal nierdzewną, czyli „inox”. Opinel od lat korzysta z tych dwóch rodzajów stali. Opinel dąży do twardości 57 HRC, zachowując równowagę między wytrzymałością głowni a odpornością na korozję. Głownie trafiają do magazynu w surowej postaci, a następnie są ostrzone partiami.

Głownie są ostrzone w specjalny sposób, przy użyciu ściernic produkowanych według tajnej „receptury” opracowanej specjalnie dla Opinel. Głownie są szlifowane po wewnętrznej stronie ściernic, a nie po zewnętrznej, dzięki czemu uzyskują szlif wypukły. Takie ostrzenie jest bardziej wytrzymałe niż szlif płaski lub wklęsły, dlatego nóż Opinel, mimo cienkiej głowni, może naprawdę sporo znieść.

Produkcja systemu Virobloc i montaż noży

Blokada Virobloc to być może najbardziej charakterystyczna cecha noża Opinel, dzięki której marka naprawdę wyróżnia się na tle konkurencji. Podczas zwiedzania minęliśmy maszynę produkującą kultową blokadę Virobloc. W kilku precyzyjnych etapach charakterystyczny pierścień formowany jest z kawałka blachy stalowej. Niestety, choć to zrozumiałe, nie pozwolono nam opisać tego procesu, ponieważ stosowane techniki są ściśle tajne. Samo stanie obok tej maszyny zrobiło na nas wrażenie. Sama świadomość, że wszystkie blokady Virobloc, które trzymaliśmy w rękach w Knivesandtools, pochodzą z tej maszyny, była czymś wyjątkowym. To było jak stanie obok bijącego serca Opinel.

Zwróciło naszą uwagę to, że montaż, w tym ostrzenie głowni, odbywa się w większości ręcznie. Robi to ogromne wrażenie, zważywszy na to, że Opinel produkuje miliony noży rocznie. To właśnie tutaj na nożu składanym montowana jest blokada Virobloc, która zmienia nóż w prawdziwy Opinel.

Opinel i zrównoważony rozwój

Przy produkcji na taką skalę można by się spodziewać pewnych wad. Nic bardziej mylnego! Opinel wykorzystuje każdą sytuację jak najlepiej i działa w wyjątkowo zrównoważony sposób, choć dziś to określenie bywa często nadużywane i nie zawsze jest uzasadnione. Niewielu producentów noży jest tak zaangażowanych w zrównoważony rozwój jak Opinel, który starannie analizuje swój wpływ na środowisko. Oto kilka godnych uwagi przykładów ich zaangażowania w zrównoważony rozwój:

• Opinel pozyskuje większość drewna od certyfikowanych firm. 95% drewna pochodzi z francuskich lasów zarządzanych w sposób zrównoważony.

• 50% dostawców Opinel znajduje się w regionie Auvergne-Rhône-Alpes, a 80% we Francji, co pomaga ograniczyć zanieczyszczenia związane z transportem.

• Wszystkie wióry drzewne powstające podczas produkcji rękojeści są spalane. Wytworzone w ten sposób ciepło służy do ogrzewania pracowni i biur.

• Opinel współpracuje z wyspecjalizowanymi firmami zewnętrznymi, aby mieć pewność, że spełnia wszystkie wymogi prawne. Obejmuje to regularne pomiary emisji do powietrza i wody, pyłu, hałasu, zużycia energii oraz gospodarki odpadami.

• Jak wspomniano wcześniej, rękojeści z kolekcji Atelier powstają z pozostałości drewna, co oznacza, że Opinel jak najlepiej wykorzystuje zasoby i ogranicza ilość odpadów.

• Od lat Opinel używa kartonowych opakowań z ekologicznym tuszem. Konstrukcja opakowania ogranicza ilość potrzebnego kartonu, a produkty sprzedawane są w pakietach po 6 lub 12 sztuk, a nie osobno.

• Od 2016 roku Opinel współpracuje z Pollinium, które zainstalowało cztery ule na terenie zakładu w Chambéry. Współpraca ta pomaga Opinel lepiej zrozumieć znaczenie pszczół dla bioróżnorodności i stanowi hołd dla Josepha Opinela, który był zapalonym pszczelarzem.

Otwierające oczy doświadczenie

Nasza wizyta w fabryce Opinel była prawdziwie otwierającym oczy doświadczeniem i pozwoliła nam lepiej zrozumieć skalę, na jaką Opinel produkuje swoje kultowe noże. W świecie, w którym masowa produkcja często dostarcza tanie przedmioty z Azji, uderzające jest to, jak wyjątkowe są firmy takie jak Opinel, ze swoją bogatą historią i kunsztem rzemieślniczym. Nóż Opinel oferuje świetny stosunek jakości do ceny i powinien znaleźć się w kolekcji każdego miłośnika noży. Masz już nóż Opinel? Muzeum w Saint-Jean-de-Maurienne to punkt, którego nie można pominąć!

Sprawdź wszystkie noże Opinel!